Cấp cứu nạn nhân bị tai nạn giao thông tại Bệnh viện Việt Đức. Ảnh: TM
Trường phù hợp thứ nhất là vào một ngày nóng giãy của năm 2004, khi tôi đã đi làm được 7 năm, vừa học xong xuôi cao học. Bệnh nhân là một cụ già 75 tuổi, vào viện vì đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Bệnh nhân đã được yếu tố trị bằng thuốc kháng sinh, thuốc giãn truất phế quản, corticoid và phục vụ yếu tố trị rất tốt. Sau một tuần, bệnh nhân được ra viện. Khoảng 10h ngày ra viện, bệnh nhân cùng mái ấm rất nô nức, ăn mặc chỉnh tề và ngồi chờ trả tiền. Lúc đó, tôi đang ở trong phòng, thấy cô y tá chạy vào nói: “Anh ra ngay xem bệnh nhân H.”. Tôi vội chạy ra thì thấy bệnh nhân đang ngồi trên bô để đại tiện, mặt vàng ệch. Nhị người đại trượng phu ngồi giữ cho bố đại tiện thì đều... ngoảnh mặt ra sau. Kíp cấp cứu khẩn trương đưa bệnh nhân lên giường và nhanh lẹ xác định bệnh nhân đã bị xong tim, có lẽ do nhồi máu cơ tim cấp. Trong khi tiến hành tiêm adrenalin qua thành ngực vào tim, một thủ thuật hiện thời ít được dùng, phát hiện bệnh nhân bị tràn khí màng phổi. Thủ thuật dẫn lưu cho khí xì ra ngoài lập cập được thực hiện và sau đó tim đập quay về, bệnh nhân được cứu sống. Chẩn đoán xác định sau đó là: bệnh nhân bị hoàn thành tim do suy hô hấp do tràn khí màng phổi cấp có van (tức thị khí từ phổi qua chỗ truất phế nang bị đổ vỡ theo một chiều). Phế truất nang đã bị giãn căng ở bệnh phổi tắc nghẽn kinh niên và dễ dàng vỡ lẽ ra khi khiến cho các động tác gắng công như rặn khi đi ngoài.
Cách đây 4 năm, tôi cũng có gặp một trường hợp một cô gái bị tai nạn liên lạc. Nạn nhân đi xe đạp, bị xe chuyển vận xô ngã và được đưa vào Khoa HSCC trong tình trạng tỉnh giấc táo nhưng có bộc lộ đau vùng bụng dưới, mạch với tốc độ cao, áp huyết tụt. Nghi ngại bệnh nhân có thể bị chảy máu trong do vỡ tạng đặc nên kíp trực điều tra ngay thấy có dịch máu trong ổ bụng liền chuyển bệnh nhân lên phòng mổ cấp cứu. Thật không thể tinh được, chẩn đoán sau mổ là: chửa ngoài tử cung tan vỡ! Hồi cứu lại tình huống, thấy anh tài xế nói xe anh hầu như chơi va chạm với xe đạp mà do cô ấy tự ngã trước mũi xe. Logic của vấn đề là: cô gái đang đi xe đạp thì bị ngã ngay trước mũi xe tải vì choáng mất máu do khối chửa ngoài tử cung bị tan vỡ.
Trường phù hợp thứ ba là một ca sốc phản vệ. Bệnh nhân nữ, 35 tuổi, được chẩn đoán là viêm phổi do tụ cầu và đang được sử dụng kháng sinh loại vancomycin. Bệnh nhân đã được dùng loại kháng sinh này trong khoảng 2 ngày trước và hoàn toàn không có thể hiện dị ứng. Tới ngày sử dụng thứ ba, sau truyền tĩnh mạch vancomycin được 10 phút, bệnh nhân có biểu thị tức ngực, khó thở, tím tái, vật vã kích thích rất dữ dội. Nhịp tim nhanh khoảng 150 lần/phút, huyết áp tụt không đo được. Độ bão hòa ôxy máu (SpO2) tụt xuống chỉ còn 65 - 70. Chẩn đoán xác định: sốc phản vệ do vancomycin. Chai thuốc vancomycin được đào thải và adrenalin được chỉ định dùng đường tĩnh mạch theo phác đồ. Bệnh nhân sau đó thoát sốc nhưng chỉ ổn định hẳn sau 24h với lượng adrenalin nhàng nhàng 1 ống truyền tĩnh mạch/h. Trường thích hợp này mới xảy ra 04 tuần 8/2013.
Trong những năm mới tham gia nghề, tôi thiếu chút nữa cũng để xảy ra tai biến. Tối trực đó, có một bệnh nhân sau mổ vỡ gan do chấn thương đã hoàn toàn ổn định. Khoảng gần nửa đêm, bệnh nhân kêu rất mệt. Khám thấy mạch, áp huyết chung, độ bão hòa oxy tốt, tóm lại là không có biểu thị gì khác biệt ngoại trừ trên điện tim có ngoại tâm thu thất thưa. Tôi nghĩ có nhẽ do bệnh nhân đói vì chưa ăn được nên cho truyền thêm dung dịch tuyến đường. Khoảng một giờ sau, y tá báo bệnh nhân không đỡ mệt nhưng tôi nghĩ không có gì đáng ngại và bảo cứ theo dõi thêm. 2 giờ sáng, tôi đi xem lại bệnh nhân nặng, đi qua phòng bệnh nhân nói trên thấy ngoại tâm thu trên máy theo dõi dày hơn. Giật thột, tôi cho làm xét nghiệm cấp và kết quả cho thấy bệnh nhân bị giảm kali máu rất nặng, chỉ chút nữa là có thể... chấm dứt tim! Một lượng kali được chỉ định truyền tĩnh mạch liên tục và bệnh nhân khá lên rất nhanh. Thật hú hồn!
Như vậy, thực tại lâm sàng muôn màu muôn vẻ với những tình huống khó khăn có thể định trước và đây chính là nguyên nhân gây ra tai biến trong y khoa. Với hai cảnh huống trước tiên, việc chẩn đoán đúng đắn là rất khó khăn bởi vì xong tim bỗng nhiên ngột ở người già thì duyên do hàng đầu là do nhồi máu cơ tim và việc cấp cứu bằng ép tim ngoài lồng ngực, đặt ống nội khí quản, bóp bóng là việc cần phải khiến cho. Nhưng giả dụ trong trường thích hợp tràn khí màng phổi áp lực dương hay tràn khí màng phổi có van thì việc cần làm cho ngay cùng với ép tim lại là thành lập màng phổi dẫn lưu cho khí xì ra ngoài. Trong trường phù hợp này nếu như bóp bóng qua ống nội khí quản, thậm chí qua mặt nạ sẽ càng khiến cho khí từ phổi ra khoang màng phổi phổ thông hơn, gây chèn ép, suy hô hấp và bệnh nhân cam đoan sẽ tử vong. Với trường hợp này, việc phát xuất hiện tràn khí màng phổi hoàn toàn là do... thủ thuật tiêm thuốc adrenalin vào tim! Với trường hợp cô gái bị tai nạn, khi đưa bệnh nhân tham gia, khám trên người chỉ thấy vài vết xây xát bé dại, áp huyết tụt nhưng bệnh nhân đau bụng không rộng rãi nên hầu như chơi khách hàng nào nghĩ tới lại có thể chảy máu trong do vỡ vạc tạng đặc, chỉ nghĩ rằng bệnh nhân bị choáng cho tới khi kíp trực cho khiến cho siêu âm bụng thấy có dịch nhưng lại không sắm thấy tạng bị đổ vỡ. Nhân tố chỉ được nhận thấy khi giải phẫu viên mở ổ bụng bệnh nhân thấy khối chửa ngoài dạ con đã đổ vỡ. Thiếu chút nữa anh lái xe bị oan!
Cấp cứu nạn nhân bị tai nạn giao thông.
Một lý do nữa khiến cho tai biến y học có thể xảy ra - đó là trang thiết bị y tế có được vũ trang đầy đủ hay không, đội ngũ bác sĩ có được tập huấn kỹ càng, có kinh nghiệm dày dạn hay không. Ở trường thích hợp bệnh nhân bị sốc phản vệ do vancomycin, ai cũng nhân thức thuốc sử dụng bậc nhất trong trường thích hợp này là adrenalin nhưng tiêm liều bao nhiêu, tiêm đường nào là yếu tố không đơn giản vì khi đó bệnh nhân kích thích vật vã rất dữ dội, run cơ, nổi gai toàn thân, phổi có co thắt kiểu hen nên ngay cả việc đo huyết áp cũng chẳng phải là đơn giản. Trong những trường thích hợp này, thầy thuốc có khi nghe tim mình đập lại tưởng tim... bệnh nhân. Việc lấy thêm một tuyến đường truyền tĩnh mạch cũng ko phải dễ ợt vì ven ngoại biên đã gần như... biến mất do sốc. Trên máy theo dõi, nhịp tim chẳng thể xác định do bị nhiễu bởi bệnh nhân run và kích thích dữ dội. Chỉ có một cách xác định cam kết áp huyết đã tụt thấp ưng chuẩn chỉ số lượng ôxy bão hòa (trên máy theo dõi) xuống rất thấp và lúc này, chỉ định sử dụng adrenalin các con phố tĩnh mạch được khởi đầu và phải truyền liên tiếp bằng bơm tiêm điện. Sau 2 giờ, khi bệnh nhân đã tạm định hình. Ngẫm lại tôi mới thấy thương cho những người đồng nghiệp của tôi hôm sớm đang phải làm cho việc ở những nơi trang thiết bị còn thiếu thốn, nhân tố kiện thực hành còn hạn chế nhạo! Phiên bản thân đã được huấn luyện bài bạn dạng về chuyên ngành hồi sức cấp cứu, lại lăn lộn phổ thông năm ở một khoa hồi sức cấp cứu của một bệnh viện trung ương mà thỉnh thoảng trước những ca sốc phản vệ, tôi cũng không cảm thấy tiện lợi gì! Còn ở trường phù hợp cuối, đôi khi tai biến y khoa xảy ra do người bác sĩ thiếu tập trung, lười biếng trong việc thăm khám, xử trí người bệnh dù vô tình hay cố tình. Các thầy của tôi dạy rằng, khi bệnh nhân có một bộc lộ gì đó thì chắc chắn trong cơ thể họ đã có gì thất thường cần được kiếm tìm, nhân tố trị, nếu anh coi bệnh nhân như người thân của anh thì chắc chắn anh sẽ chẩn đoán tốt hơn, xử trí chuẩn hơn.
Trên đây chỉ là vài Chẳng hạn về những trường phù hợp cụ thể mà tùy từng căn do có thể xảy ra những rủi ro trong y học. Còn số đông những trường hợp lý thú nữa mà tôi sẽ lại viết ra khi có dịp. Để kết luận, tôi xin phép được nhắc lại một câu có thuộc tính kinh điển: Tai biến y khoa là không thể hạn chế khỏi và xảy ra với một phần trăm khăng khăng. Trong thế cuộc người thầy thuốc, không bạn nào dám chắc chắn chưa từng để xảy ra một tai biến y khoa nào mà vấn đề là ở chỗ, trước một bệnh nhân, chúng ta nên tuân hành đúng mọi qui trình, mọi phác đồ chẩn đoán và yếu tố trị để giảm những không may nghề nghiệp xuống mức tối thiểu.
TS.BS. Vũ Đức Định
Bài viết, ý kiến đóng góp cho diễn đài “Tai biến y khoa” xin gửi về banthukysk@gmail.com, bandientuskds@gmail.com. Các bài viết trên diễn đàn biểu hiện ý kiến riêng của tác giả. Tòa soạn tôn trọng các ý kiến khác biệt, các ý kiến phản biện của tác giả trên hạ tầng khách quan, trung thực và kỹ thuật.
SK&ĐS
Tham khảo thêm: Dia chi kham san phu khoa tot nhat 2017
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét