BS. Nguyễn Khắc Viện (BSNKV) sống ở “Tây” hơn một phần phong thái kỷ; về nước lại luôn phải khiến việc với “Tây” nhưng vẫn giữ cốt phương pháp một ông “Đồ Nghệ”, hầu như năm nào cũng khai bút. Ngay cả khi đang ở Paris, trước khi về nước, mùa xuân năm 1963, BSNKV đã khai bút với bài thơ Các con phố, ngẫu hứng khi mấy bạn Pháp tới tặng một cành đào và hỏi “Bao phủ giờ vietnam thắng lợi?”; BSNKV đáp: “Đêm còn dài, nhưng rồi rạng đông sẽ đến”. Bởi vậy, bài khai bút nguyên văn chữ Hán như sau: “Song hàm bạch tuyết tha hương cảnh/Các mãn đào hoa hữu nghị tình/ Tuyết thượng đào hoa tăng diễm sắc/Khán hoa trường dạ đãi bình minh” (BSNKV tự dịch như sau: Ngoài cửa tuyết ngậm cảnh tha hương/Cành đào ngát phòng tình đồng đội/ Trên tuyết hoa đào càng tươi sắc/Ngắm hoa đêm dài đợi bình minh). Bài khai bút này cũng khá là rất dị vì được biểu thị bằng bốn cách thức: chữ Hán, chữ Pháp, phiên âm và dịch thơ! (xem ảnh chữ Hán)
Dù vậy, độc đáo và thú vị nhất là bài khai bút đầu xuân 1967, tròn nửa thế kỷ trước. Các bạn xem bút tích Khai bút đầu năm 1967 của BSNKV sẽ thấy:
Hẳn là phổ quát bạn chẳng thể đọc được ngay bài khai bút có rộng rãi “họa tiết” tiến công đố này. Xin được “giải mã” như sau:
Bài khai bút này chúng tôi mới tìm thấy cách đây vài năm, khi soạn Di cảo của BSNKV để trao cho Trọng điểm Lưu trữ non sông bảo quản vĩnh viễn. Hôm đó, chúng tôi bất ngờ tậu thấy bài khai bút trong tập gần 20 lá thư tình rất lãng mạn gửi cho “người ấy” là bà Nguyễn Thị Nhất. Những lá thư được viết từ 04 tuần 4/1966 đến tháng 4/1967, khi đó BSNKV 52 tuổi và bà Nhất 42 tuổi, nhưng tới lễ Nô-en 1967 họ mới có điều kiện đơn vị lễ cưới. Chuyện tình nhị người có quan hệ tới một hero nổi tiếng khác là triết gia Trần Đức Thảo đã được tôi viết rõ trong cuốn “Nguyễn Khắc Viện yêu & mơ” (NXB Trẻ, 2015), nay chỉ xin tóm lược như sau: BSNKV và bà Nguyễn Thị Nhất cùng hoạt động Việt kiều yêu nước tại Pháp và rất quý mến nhau, nhưng rồi ông Trần Đức Thảo và bà Nhất về nước trước, khi mà ông Viện bị lao phổi phải lên bàn mổ phổ quát lần, sức khỏe chưa hồi phục đã đảm trách lãnh đạo phong trào Việt kiều ở Pháp. Ông Thảo và bà Nhất xây dựng gia đình với nhau nhưng do ông Thảo quá mê say tìm hiểu triết học, bà Nhất sau một lần phải mổ dạ con, không sinh nở được, nên nhị người đành phải chia tay. Năm 1963, ông Viện về nước, thương tình bà Nhất bơ vơ, nhưng mãi tới năm 1966, mới ngỏ lời yêu!...
Bài khai bút được cất giữ kín đáo gần nửa thế kỷ cũng có thể coi như là một trong số thư tình mà vợ chồng BSNKV đã gửi bí mật nửa thế kỷ.
Bài Khai bút viết trong 1 trang; phần trên có 3 dòng, nhìn qua như chữ Hán, nhưng xem kỹ thấy mỗi dòng có 7 chữ V và N lồng tham gia nhau theo kiểu “thư pháp”; phần dưới là 4 câu thơ phần lớn điệp ý (Chỉ một lời chúc/Chỉ một lời mong/Chỉ một lời ước/Chỉ một lời nguyền); bạn để ý cuối mỗi câu thơ cũng có “họa tiết” nhì chữ N - V lồng vào nhau; cuối câu viết “bổ sung” (Không quên Bình) cũng có nhị chữ N - V lồng vào nhau bên cạnh có thêm chữ “b” nữa! (Bình là tên em nhỏ bà Nhất nhận nuôi, trước khi tới với BSNKV).
Thật không ngờ BSNKV lại công trạng và cẩn thận như thế! Chỉ có một vấn đề không dễ dàng lý giải là vì sao chỉ viết 3 dòng và mỗi dòng “thư pháp” lại có 7 “họa tiết”? Như thế tổng cộng có 21 “họa tiết”, 21 lần N và V lồng nhau! Xem rộng rãi thư, thấy BSNKV rất tỉ mỉ (như “đi xem Bảo tồn Mỹ thuật thấy bộ áo Thái”, ông không chỉ đánh giá tốt “đẹp quá” mà nhớ rất cụ thể “váy đen dài tới gót chân, sát người, sơ mi trắng có đường thêu ở giữa”. Như vậy, con số 3X7 = 21 “họa tiết” BSNKV “vẽ” trong Khai bút đầu năm 1967 hẳn có một ý nghĩa? Ai có bí quyết lý giải hay, xin mách nước dùm.
Sau đây, xin thử nêu một cách “giải mã’:
“7” là số ngày trong một tuần, nên có thể nắm bắt, BSNKV ước mơ suốt 7 ngày, “N” và “V” luôn quấn quýt bên nhau. Và suốt ba tuần như thế! Mà dân gian có câu “Ba keo mèo cắm cổ lỗ”; BSNKV thì lại sinh năm con mèo! (BSNKV thực sinh năm 1915, tức năm Ất Mão, nhưng khai sinh 1913 để đủ tuổi tham gia tiểu học). Và cho dù đã chắc chắn “mèo cắm cổ lỗ” nhưng ở phần tiếp theo, BSNKV vẫn nhẫn nại nhắc lại 4 lượt về sự gắn bó “N”&”V”- trong khoảng chỗ lịch sự và khiêm tốn “chúc - mong - ước” đến “nguyền” - trong khoảng ngữ biểu hiện hạn độ quyết liệt như một lời thề!
Ngày Xuân, “sắm vui” với trò “chơi chữ” của BSNKV với bài khai bút trong nửa thế kỷ trước, mới được nhận thấy; bài khai bút hoàn toàn riêng tư, chẳng có gửi gắm nhân tố chính trị - xã hội nào như các bài khai bút về sau, trong đó, có bài “Khai bút năm Gà” - Quý Dậu, 1993, qua nhị vòng “hoa giáp”, năm Đinh Dậu này, vẫn chưa “lạc hậu”:
“Có những người đã thức dậy/Lúc gà chưa gáy/ Biết bao nhiêu còn ngái ngủ/Gáy lên đi, gà ơi!/Cho đời rộn lên, người người tỉnh giấc thức/Bớt si mê mê trong cơn lốc thị trường/Bớt chìm đắm trong ao tù quan lại/Cho con người đứng thẳng lên/Không quỳ gối thờ đô-la/ Không cúi đầu trước quyền lực/Gáy vang lên, hỡi gà ơi!”.
BSNKV viết bài khai bút này lúc tham gia TP. Hồ Chí Minh “tránh rét”. Gần một phần phong thái kỷ đã qua từ ngày đó. 24 mùa Xuân đã qua, giang sơn đã có nhân thức bao biến đổi, nhưng ngẫm lại những sự kiện nổi “đình đám” nhất trong năm cách đây không lâu càng thấy cần “tiếng gà thức dậy những người còn ngái ngủ!
***
Từ bài khai bút “tỏ tình” 1967 tới “khai bút năm Gà” 1993, cách nhau 26 năm của BSNKV - một từ Thủ đô đầy hầm hào, thỉnh trâm̉ng lại rú công bố còi báo động, một tại thành phố từng có biệt danh là “Hòn ngọc Viễn Đông” - với hai phong cách, nội dung khác hẳn nhau. Có thể nói, đó chính là điều rất đáng suy ngẫm, vì chúng cho ta thấy một nét hấp dẫn trong chân dung một trí thức - một kẻ sĩ mà “dương thế” thường hình dung ông chỉ chăm chắm mài sắc ngòi bút luận chiến với các quân địch của dân tộc. Thì bạn cứ nghĩ đến xem: Giữa Hà Nội thời chiến, BSNKV - sau khi đóng những vai trò trọng thể trong các cuộc họp hành, tiếp khách và viết những bài báo quan trọng hội thoại với làng báo quốc tế - lại gò lưng, tẩn mẩn thêu dệt cặp đôi V+N hết kiểu này tới kiểu khác như một... sinh viên tinh nghịch; không, đúng hơn là như một “chàng trai” đang yêu đắm đuối, dù đã trên 50 tuổi! Còn gần 30 năm sau, ông già 80 tuổi lại dóng dả cất tiếng “gáy” thức mọi người “đứng thẳng lên” bước tham gia trận chiến đấu mới không có bom đạn, nhưng biết mấy là cạm bẫy và thử thách gay cấn!
Nghe qua như là trái nghịch, như nước với lửa, như âm với dương, nhưng có nhẽ chính nhờ thế mà BSNKV đã thư thả vượt qua mọi thử thách, sống thọ hơn tám mươi tuổi, dù một căn bệnh hiểm có năng lực tài chính thấp đã định kết án “tử” cho ông hơn nửa thế kỷ trước từ bên trời Tây xa xăm...
Nguyễn Khắc Phê
Tham khảo thêm: Kham san phu khoa hcm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét